Leerjaar Voorritsers 2025, door Arco Bijl
Ik lees het artikel over de klapstoel en denk.. tja, precies dat dus. Bij het eindwerkstuk zijn we als groep hechter gaan samenwerken aan onze eigen versie van de klapstoel. En ik weet zeker dat ik namens de hele groep kan zeggen: We zijn er trots op!
Groepsproces tot keuze
Tijdens de laatste les vóór de zomervakantie werd duidelijk dat we zelf alle maten moesten verzamelen om onze werktekeningen te maken. Direct na de zomervakantie zou het eindwerkstuk van start gaan.
Omdat ik toegang had tot het tekenprogramma Rhinoceros 3D heb ik mezelf een extra persoonlijk doel gesteld om dit programma te gaan leren beheersen, zodat ik onze stoel kon ontwerpen en de benodigde tekeningen kon genereren.
Als je zo’n voorbeeld klapstoel op de Schrijn ziet staan, die al klopt en gewoon werkt, lijkt het simpel. Totdat je hem daadwerkelijk gaat uittekenen.
Gelukkig lukte het om de bestaande klapstoel volledig in 3D op te bouwen. Tijdens dat proces ontdekte ik hoeveel doordachte details erin verborgen zitten. De positie van de assen, de verschillende hoeken en alle scharnierpunten vormen samen een nauwkeurig samenspel. De stoel moet stevig en comfortabel zitten, maar tegelijkertijd soepel kunnen inklappen waarbij alle assen precies langs elkaar bewegen, zodat uiteindelijk één compact geheel ontstaat. Pas tijdens het tekenen besef je hoeveel techniek daar eigenlijk achter schuilgaat.
Een persoonlijke uitdaging
Vanuit mijn achtergrond in de Bewegingstechnologie en mijn werk binnen de revalidatietechniek houd ik me dagelijks bezig met zitproblemen, ergonomie en biomechanica.
Nadat het oorspronkelijke model volledig was uitgewerkt, begon het dan ook te kriebelen. Ik wilde graag onderzoeken of we die kennis konden verwerken in het ontwerp van onze eigen stoel.

Mijn eerste voorstellen gingen behoorlijk ver. Met schetsen in twee richtingen gevormde zitting en rugleuning liep ik de haalbaarheid voorbij. Daarmee raakte ik de groep een beetje kwijt en zou ik maar op mijn eigen houtje verder moeten gaan experimenteren.
Uiteindelijk bleek de beste oplossing ergens in het midden te liggen. Met een klein scheutje ergonomisch water bij de wijn, gecombineerd met de realistische feedback van de groep, ontstond een ontwerp waar iedereen vertrouwen in had.
Met gezonde spanning én veel enthousiasme konden we vervolgens echt aan de bouw beginnen.
Model Klapstoel Voorritsers 2025
Toen het ontwerp eenmaal vaststond en de 3D-tekeningen waren geëxporteerd naar SketchUp, kwam de kracht van onze groep pas echt naar voren.
De één ontwierp slimme mallen, een ander bewaakte de planning, terwijl we in wisselende werkgroepjes steeds weer oplossingen vonden voor allerlei technische uitdagingen en details. Juist die samenwerking maakte het proces ontzettend leuk
Ik weet eerlijk gezegd niet eens hoe vaak ik tussendoor het ontwerp nog heb aangepast om alle tekeningen weer kloppend te krijgen. Maar juist dat voortdurende samenspel tussen ontwerpen, bouwen, testen en verbeteren maakte het project ontzettend leerzaam en inspirerend.
De verschillen
In de tekeningen hieronder zijn de belangrijkste ontwerpverschillen technisch toegelicht en geïllustreerd. De ergonomische keuzes zijn gebaseerd op praktijkervaring binnen de revalidatietechniek en deels onderbouwd met literatuur. De gebruikte referentie (Staarink) staat verderop vermeld.
De basis voor een goede zithouding begint bij een stabiele rughoek. Binnen de ergonomie ligt deze, gemeten ten opzichte van de horizontaal, tussen ongeveer 115 graden (semi-actieve zithouding) en 123 graden (meer ontspannen en stabiel). De gedachte hierachter is dat het hoofd van nature zoekt naar een positie waarin het lichaam zo efficiënt mogelijk in balans is, waardoor onnodige spierspanning wordt beperkt.

Voor dit ontwerp is gekozen voor een rughoek van 115 graden. De rugleuning volgt daarbij dezelfde hoek als de achterpoot, waardoor constructie en vormgeving één geheel vormen en het ontwerp een rustig en evenwichtig beeld behoudt.
Ook de horizontale zaaglijnen in de rugleuning dragen hieraan bij. Visueel sluiten ze aan op de bestaande lijnen van de stoel, terwijl ze functioneel de rugsteun iets hoger laten doorlopen. Hierdoor ontstaat meer ondersteuning zonder afbreuk te doen aan het slanke ontwerp.
Bij een rughoek van 115 graden ontstaat ook de neiging om onderuit te schuiven, vergelijkbaar met een glijbaan. Om deze afschuifkrachten te compenseren is het zitvlak onder een hoek geplaatst. Hierdoor wordt het bekken beter gestabiliseerd en blijft de zithouding behouden. In de literatuur wordt hiervoor doorgaans een zithoek tussen 12 en 15 graden aanbevolen; in dit ontwerp is gekozen voor 13 graden.
Het hoogteverschil van ongeveer 50 mm tussen de achterzijde van de zitting en de voorzijde sluit aan bij de natuurlijke stand van het bekken. De afgeronde voorzijde voorkomt bovendien harde drukranden onder de bovenbenen en maakt de schuine zithoek comfortabeler..
De rugleuning is uitgevoerd als één doorlopend deel, met een bredere omsluiting van de romp, en een rechtstreekse aansluiting naar de poot, zonder verdieping. Hierdoor ontstaat meer contactoppervlak, stabiliteit en zitcomfort. De rugvorm grenst onder 45 graden aan poot en is met een pen-gatverbinding haaks in de poot verzonken.
Ook in ingeklapte toestand moet het ontwerp kloppen. De regels onder de zitting zijn afgeschuind, waardoor de stoel optisch ranker oogt en het gewicht gunstiger wordt verdeeld. Een mooi neveneffect is dat de stoel hierdoor niet vanzelf weer openklapt wanneer hij wordt opgetild, terwijl de verlengde zitting er juist voor zorgt dat de stoel in uitgeklapte stand stabiel open blijft staan.
Tot slot
Een hartelijk dank voor de Schrijn en ontwerpers van de eerste klapstoel om met het basisontwerp van de klapstoel te kunnen experimenteren en natuurlijk naar onze veelzijdige en kundige groep, de Voorritsers, die het avontuur aandurfde om dit ontwerp samen te realiseren.
Iedere keer dat ik de klapstoel gebruik, word ik herinnerd aan de samenwerking, het vakmanschap en de trots die we als groep aan dit eindproject hebben overgehouden.
Referentie
Staarink, H.A.M. (2007). Zo zit het! Over zitten, stoelen en rolstoelen. Assen: Van Gorcum